فكرى بين انسان ها باقى خواهد ماند ، حد اقل فرق بين اوليات و بعضى از اين مبادى تا به طور آشكار به وجود نيايد آينده ما مثل گذشته ما خواهد بود ؛ ولى آيا چنين قدم مهمى به جلو صورت خواهد گرفت يانه ؟ بايد بگوييم و الله العالم . اقسام حجت حجت بر سه قسم است : 1 - قياس : از كلى بر جزئى استدلال مىشود ؛ مانند احمد انسان است ، و هر انسان داراى استعداد است ، احمد داراى استعداد است . 2 - استقراء : ذهن از جزئيات كه مصاديق نتيجه باشد به نتيجه كلى مىرسد ؛ مانند زيد ، احمد ، ابراهيم از زدن دردمند مىشوند ، پس انسان از زدن درد مند مىشود . 3 - تمثيل : از حكم جزئى به حكم جزئى ديگر مىرسند . قسم سوم مفيد گمان است و يقين آور نيست كه در منطق بيان شده است . قسم دوم اگر استقراء به تمام جزئيات تعلق گيرد ، مفيد يقين است ؛ و اگر مقدارى از جزئيات مورد فحص و تفتيش قرار گيرد ، استقراى ناقص ناميده مىشود ، و مفيد يقين نمىشود . در مورد قياس ، بحث در مورد مقدمه دوم ( كبرى ) است كه از كجا بفهميم كه هر انسانى دردمند است . اگر كبراى قضيه خارجيه و افراد آن محدود باشد مىشود به وسيله استقراى تام آن را به دست آورد ، ولى اين فرض ، قياس نيست بلكه استقراء ( تجربه ) است . و اگر كبراى قضيه ، حقيقيه باشد ، كه غالباً يا كلًا افراد آن لايتناهى است ، « 1 »

--> ( 1 ) - برهمين فرض اشكال دور بر شكل اول وارد مىآيد كه جواب آن به اجمال و تفصيل قناعت بخش نيست . بلكه بفرق قضيه حقيقيه از قضيه خارجيه به دست مىآيد به لئالى منتظمه سبزوارى مراجعه شود .